5651 nedir, neden var?
Tam adıyla "İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun", 2007'de yürürlüğe girdi. Amacı özetle şudur: internet üzerinden bir suç işlendiğinde, "bu bağlantıyı o saatte kim kullanıyordu?" sorusunun cevaplanabilmesi.
Bu cevabın verilebilmesi için kanun ve bağlı yönetmelikler; interneti sağlayan, barındıran ve toplu kullanıma sunan taraflara kayıt tutma (loglama) yükümlülüğü getirir.
Hangi roller kapsamda?
Kanun dört aktör tanımlar; log yükümlülüğü açısından üçü önemlidir:
1. Erişim sağlayıcı
Kullanıcılarına internet erişimi sunan işletmeciler — ISS'ler ve WISP'ler. Erişim sağlayıcılar, taraflarına ilişkin erişim kayıtlarını (hangi aboneye hangi IP'nin ne zaman atandığı, NAT kullanılıyorsa port blokları dahil) saklamakla yükümlüdür.
2. Toplu kullanım sağlayıcı
Burası en geniş ve en çok gözden kaçan gruptur: kişilere belli bir yerde ve belli bir süre internet ortamı kullanım olanağı sağlayan herkes. Pratikte:
- Oteller, pansiyonlar, tatil köyleri (misafir Wi-Fi)
- Kafeler, restoranlar, AVM'ler
- Hastaneler, okullar, yurtlar, kütüphaneler
- Ofisine misafir ağı açan her şirket
- Belediyelerin halka açık Wi-Fi hizmetleri
Ticari amaçlı toplu kullanım sağlayıcılar (ör. internet kafeler) ayrıca işyeri açma ruhsatı ve içerik filtreleme yükümlülüklerine tabidir.
3. Yer sağlayıcı
İçerik barındıran taraflar (hosting). Trafik kayıtlarını saklama yükümlülükleri vardır; süre düzenlemelerde 1–2 yıl aralığında tanımlanır.
Hangi kayıtlar, ne kadar süre?
| Rol | Tutulacak kayıt | Süre |
|---|---|---|
| Erişim sağlayıcı | Abone–IP eşleşmesi, oturum başlangıç/bitiş, NAT port blokları | En az 2 yıl (düzenlemeye göre 6 ay–2 yıl aralığı) |
| Toplu kullanım sağlayıcı | İç IP dağıtım logları: hangi cihaza/kullanıcıya hangi iç IP, ne zaman | Yönetmelik uyarınca — uygulamada 2 yıl saklama yaygın pratiktir |
| Yer sağlayıcı | Trafik bilgisi (erişim kayıtları) | 1–2 yıl |
Kayıtların içeriği kadar biçimi de önemlidir: ilgili yönetmelik, kayıtların doğruluğunu, bütünlüğünü ve gizliliğini sağlamayı ve bunları zaman damgasıyla ispatlanabilir kılmayı şart koşar.
Zaman damgası şartı
Dosyada duran bir metin dosyası, hukuken "değiştirilmemiş kayıt" sayılmaz — çünkü herhangi bir anda düzenlenebilir. Bu yüzden mevzuat, kayıtların 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında nitelikli zaman damgası ile mühürlenmesini ister. Damga, BTK tarafından yetkilendirilmiş bir Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcısından (ESHS) alınır.
Sürecin teknik ayrıntısını zaman damgası rehberimizde anlattık; özeti şudur: günlük log dosyasının SHA-256 özeti alınır, ESHS bu özeti o anın tarihiyle imzalar. Artık dosyada tek bir karakter bile değişse damga doğrulaması bozulur.
Uyumsuzluğun bedeli
- İdari para cezaları: Kanun, yükümlülük ihlallerine rol bazında idari para cezaları öngörür; tutarlar yıllara göre yeniden değerleme ile artar.
- Sorumluluğun size dönmesi: Asıl risk cezadan büyüktür. Ağınızdan işlenen bir suçta (tehdit, dolandırıcılık, telif ihlali…) kayıt sunamazsanız, faili gösteremezsiniz — soruşturma abone/işletme sahibi olarak sizin üzerinizde yoğunlaşır.
- Delil niteliği kaybı: Kayıt var ama damgasızsa, karşı taraf "sonradan düzenlenmiş olabilir" itirazını ileri sürebilir.
Sahadan gözlem: Denetim ve adli taleplerde en sık karşılaşılan iki eksik: (1) cihazın aylar önce log göndermeyi bırakmış olması, (2) kayıtların damgasız olması. İkisi de otomatik izleme ve damgalama ile tamamen önlenebilir sorunlardır.
4 adımda uyumlu altyapı
- Envanter çıkarın İnternet erişimi veren her cihazı listeleyin: firewall, hotspot denetleyicisi, DHCP sunucusu, NAT yapan her kutu.
- Merkeze yönlendirin Tüm bu kaynakların loglarını merkezi syslog sunucusuna gönderin; cihaz üstünde log bırakmayın.
- Damgalayıp saklayın Günlük dosyaları otomatik olarak SHA-256 + RFC 3161 ile mühürleyin; en az 2 yıl saklayın.
- İzleyin ve test edin Sessizleşen kaynak için alarm kurun; yılda en az bir kez "şu tarihte bu IP kimdeydi?" tatbikatı yapın.
SYSLOG platformu bu dört adımın tamamını otomatikleştirir: çözümlere göz atın veya uyumluluk sayfamızdaki denetim kontrol listesiyle kendinizi test edin.
Kısa cevaplar
Ofisimde sadece çalışanlar internet kullanıyor; kapsamda mıyım? Personele internet sunmak da toplu kullanım kapsamında değerlendirilir; iç IP dağıtım kayıtlarını tutmanız beklenir.
Modemin kendi logu yeterli mi? Hayır. Döngüsel tamponda silinir, damgasızdır ve bütünlüğü ispatlanamaz.
Kayıtları bulutta tutabilir miyim? Evet — bütünlük, gizlilik ve erişilebilirlik sağlandığı sürece saklama yeri esnektir. Cloud SYSLOG kayıtları Türkiye'de, yedekli ve damgalı tutar.